Praktijktest bij technische vacature: wanneer loont het?

7 min leestijd

Teamoverleg Tadaah

Een praktijktest bij een technische vacature loont vooral als de kandidaat een specifieke, kritische vaardigheid vanaf dag één moet beheersen en je die in een gesprek niet goed kunt zien. Leert iemand die vaardigheid ook op de werkvloer, of is een fout in die vaardigheid niet ernstig? Dan kost een proefopstelling vaak meer tijd dan ze aan informatie oplevert. Een goede casusvraag of een gestructureerd interview is dan meestal genoeg.

In dit stuk lees je hoe je die afweging maakt. Hoe je verschillende testresultaten eerlijk naast elkaar legt, behandelen we apart in kandidaten eerlijk vergelijken met verschillende tests. Hier gaat het om de keuze die daaraan voorafgaat: zet je een praktijktest in of niet?

Wanneer voegt een praktijktest bij een technische vacature waarde toe?

Een praktijktest geeft je iets wat een gesprek niet geeft: je ziet het werk zelf. Een lasser kan vertellen dat hij nette naden legt, een monteur dat hij systematisch storingen zoekt. In een proefopstelling zie je of dat klopt.

Het Amerikaanse Office of Personnel Management (OPM) beschrijft in zijn uitleg over werkproeven en simulaties wanneer zo’n test zich terugbetaalt. Het rendement is hoog als je kandidaten nodig hebt die specifieke, kritische competenties al bij binnenkomst bezitten. Kunnen die competenties op het werk worden geleerd, of zijn ze niet erg kritisch? Dan ligt het rendement volgens OPM duidelijk lager.

Drie voorwaarden uit dezelfde bron

OPM noemt werkproeven het meest geschikt voor functies waarbij:

  • de gemeten competenties zeer bepalend zijn voor succes in de functie;
  • het aantal kandidaten dat je test beperkt is;
  • maar een klein deel van de mogelijke kandidaten de benodigde competenties naar verwachting heeft.

Let op: dit is een Amerikaanse overheidsbron over selectie in het algemeen, niet specifiek over Nederlandse technische functies. De voorwaarden zijn wel goed bruikbaar als denkkader.

Wat dat betekent voor technische functies

Vertaal je die voorwaarden naar techniek, dan kom je uit bij functies waarin een vakvaardigheid direct zichtbaar resultaat oplevert en een fout gevolgen heeft voor veiligheid of kwaliteit. Denk aan lassen volgens een bepaalde procedure, het aansluiten van een elektrische installatie of het instellen van een machine. Dat is een redeneerlijn, geen vaste regel: kijk per functie wat er misgaat als iemand de vaardigheid nog niet beheerst.

Werf je juist zij-instromers of starters die je zelf opleidt? Dan meet een proefopstelling vooral wat ze nu nog niet kunnen. Leervermogen, motivatie en veiligheidsbesef zijn dan vaak de betere selectiecriteria.

Wat kost een praktijktest, en welke risico’s loop je?

Een praktijktest is geen gratis extra stap. OPM is daar helder over: werkproeven kunnen kostbaar zijn om te ontwikkelen, in tijd én geld, en ze kunnen tijdrovend en duur zijn om af te nemen. Er moet iemand bij zijn die de prestatie observeert en vaak ook beoordeelt.

Meer weten over datagedreven recruitment?
Ontdek hoe AI, doelgroepdata en arbeidsmarktinzichten helpen om de juiste kandidaten aan te trekken. Download onze whitepaper voor praktische inzichten of neem vrijblijvend contact op voor advies dat past bij jouw organisatie.

Zet de kosten en risico’s op een rij voordat je besluit:

  • Ontwikkeltijd. Een opstelling die echt iets zegt over de functie bouw je niet in een middag. Je hebt materiaal, een opdracht en beoordelingscriteria nodig.
  • Onderhoud. Volgens OPM moet een werkproef soms worden bijgewerkt als het werk verandert. Werkt je team met nieuwe machines of systemen, dan test een oude opstelling de verkeerde vaardigheid.
  • Beoordelaars. Een vakman uit je team staat tijdens de test niet aan het werk. Plan die uren mee.
  • Individuele afname. OPM noemt dat werkproeven vaak per persoon worden afgenomen en niet altijd geschikt zijn voor groepen. Bij meerdere kandidaten loopt de tijd snel op.
  • Extra drempel voor de kandidaat. Een technicus die al een baan heeft, moet voor een praktijktest vaak vrij nemen. Of dat leidt tot afhaken, verschilt per situatie. Kijk in je eigen proces of kandidaten na de uitnodiging voor de test vaker afvallen dan in andere fases.
  • Schijnzekerheid. Een test zonder vaste criteria wordt alsnog een gevoelsoordeel, alleen met een werkbank erbij.

Wil je weten waar kandidaten in jouw traject afhaken, dan helpt een candidate journey analyse om dat in kaart te brengen voordat je een stap toevoegt.

Wanneer is een casusvraag genoeg?

Een casusvraag is genoeg als je vooral wilt zien hoe iemand denkt en beslist, en minder hoe iemand met zijn handen werkt. Hoe pakt een monteur een terugkerende storing aan? Wat doet hij als productie door wil terwijl hij een afwijkend geluid hoort? Dat soort werkgedrag maak je met een realistische situatie in het gesprek goed zichtbaar, zonder proefdag. Hoe je zulke vragen opbouwt, lees je in casusvragen voor monteurs ontwerpen in 8 stappen.

Situatie Casusvraag volstaat vaak Proefopstelling overwegen
Wat wil je zien? Aanpak, prioriteren, veiligheidskeuzes, communicatie Uitvoering van een concrete vakhandeling
Leerbaar op de werkvloer? Ja, je leidt zelf op Nee, moet vanaf dag één goed gaan
Gevolg van een fout Beperkt of snel te herstellen Groot risico voor veiligheid of kwaliteit
Aantal kandidaten in de laatste ronde Ruim, testen per persoon wordt zwaar Klein, test is goed in te plannen
Bewijs al aanwezig? Recente certificaten of aantoonbaar vergelijkbaar werk Weinig ander bewijs van de vaardigheid

Deze tabel is een hulpmiddel om je afweging te ordenen, geen gemeten verdeling. Twijfel je, begin dan met een casusvraag en kijk na een paar aannames of je iets mist wat alleen een praktijktest had laten zien.

Hoe combineer je een praktijktest met een gestructureerd interview?

De twee methoden vullen elkaar aan, omdat ze iets anders meten. OPM beschrijft in de uitleg over gestructureerde interviews dat zo’n interview competenties kan beoordelen die met andere methoden lastig te meten zijn, zoals interpersoonlijke vaardigheden. Alle kandidaten krijgen dezelfde vooraf bepaalde vragen in dezelfde volgorde, en alle antwoorden worden met dezelfde beoordelingsschaal en normen gescoord.

Een praktijktest laat zien of iemand het werk kan uitvoeren. Het interview laat zien hoe iemand samenwerkt, communiceert en eerdere situaties heeft aangepakt. Zo combineer je ze zonder dubbel werk:

  1. Verdeel de criteria vooraf. Bepaal per criterium welke methode het meet. Vakvaardigheid in de test, samenwerking en communicatie in het interview.
  2. Houd de test kort en gericht. Test alleen de kritische vaardigheid, niet alles wat iemand in de functie doet.
  3. Gebruik dezelfde schaal. Scoor test en interview op één schaal met vaste criteria, zodat je ze later kunt samenvoegen.
  4. Bespreek de test in het interview na. Vraag waarom de kandidaat bepaalde keuzes maakte. Dat geeft context bij wat je zag.
  5. Kies een logische volgorde. Plan de praktijktest bij voorkeur pas voor kandidaten die het interview goed doorlopen, zodat je de zwaarste stap alleen inzet waar die nodig is.

Heb je nog geen vaste interviewopzet, begin dan daar. In een gestructureerd interview opzetten in 8 stappen lees je hoe.

Vijf vragen om vooraf te beantwoorden

Loop deze vragen met de hiring manager door voordat je een praktijktest in je procedure opneemt:

  • Welke vaardigheid moet iemand op de eerste werkdag al beheersen, en waarom?
  • Wat gebeurt er als iemand die vaardigheid nog niet goed beheerst?
  • Kunnen we die vaardigheid ook vaststellen met een casusvraag, certificaat of referentie?
  • Wie neemt de test af en beoordeelt hem, en hoeveel uur kost dat per kandidaat?
  • Hoe houden we de extra stap voor de kandidaat zo klein mogelijk, bijvoorbeeld door test en gesprek op één dag te plannen?

Kun je de eerste twee vragen niet concreet beantwoorden, dan is een proefopstelling waarschijnlijk vooral een tijdsinvestering.

Wil je je selectie voor technische functies eens tegen het licht houden? FosFor verzorgt de voorselectie en begeleiding, waardoor opdrachtgevers gemiddeld alleen de 2 tot 4 beste kandidaten per maand spreken. Lees hoe dat werkt in onze datagedreven werkwijze, of bespreek je vacature met ons.

Wij komen graag in contact
Contact opnemen
Goede mensen zoeken geen vacatures. Download de whitepaper en lees hoe je ze tóch bereikt.