Een nieuwe operator die na drie weken vertrekt omdat de nachtdiensten zwaarder zijn dan hij dacht. Een monteur die afhaakt omdat ‘af en toe op pad’ in de praktijk vier dagen per week onderweg betekent. Herken je dit? Dan kan het probleem al in je vacaturetekst zijn begonnen.
Het korte antwoord: beschrijf het werk zoals het echt is. Dat geldt vooral voor werkdruk, werktijden en werkomstandigheden. Zo’n eerlijke kijk op de functie heet een realistic job preview. In een vacature betekent dit dat een kandidaat vóór zijn sollicitatie kan inschatten of het werk bij hem past. Het Amerikaanse Office of Personnel Management schrijft op basis van zijn werk met federale opdrachtgevers dat realistic job previews de werktevredenheid kunnen verhogen en het verloop kunnen verlagen. Een meta-analyse van 52 studies met samen ongeveer 17.000 deelnemers vond dat zo’n preview vrijwillig verloop vooral beïnvloedt doordat mensen de organisatie als eerlijker ervaren. Volgens diezelfde analyse is een mondelinge of schriftelijke preview ná aanname mogelijk de vorm met het meeste effect. Een eerlijke vacature is dus één onderdeel, geen garantie tegen vertrek: mensen vertrekken om meer redenen. Wat je wel in de hand hebt: voorkomen dat je vacature zelf een verkeerde verwachting wekt.
Wat is een realistic job preview in een vacature?
Een realistic job preview is een eerlijk beeld van de functie, inclusief de minder leuke kanten. Denk aan het rooster, de fysieke belasting, drukke periodes en de verdeling van het werk. Het is geen opsomming van nadelen. Het is een volledig beeld waarin de aantrekkelijke en de pittige kanten allebei een plek krijgen.
Het verschil met een gewone vacature zit in de concreetheid. ‘Afwisselend werk in een snel veranderende omgeving’ zegt niets. ‘Je werkt in een 3-ploegendienst en draait elke derde week nachten’ geeft een kandidaat concrete informatie om een keuze te maken.
Een handig vertrekpunt is de manier waarop de University of Washington vacatures laat opbouwen. Hun HR-richtlijn adviseert om bij de belangrijkste taken een geschatte tijdsverdeling in procenten op te nemen en te focussen op de taken die de medewerker echt gaat uitvoeren. Ook werklocatie en werkrooster kunnen daar volgens die richtlijn worden toegelicht. Het is een richtlijn van één Amerikaanse universiteit, maar het principe is bruikbaar voor elke technische of blue collar-functie.
Welke onderdelen van het werk kleur je snel te mooi in?
Sommige onderdelen van een functie zijn gevoelig om wat mooier te maken. Niet uit kwade wil, maar omdat je bang bent dat kandidaten anders niet reageren. Loop je vacature daarom per onderdeel na.
- Werktijden en diensten: ploegendiensten, weekendwerk, consignatie of overwerk dat in de praktijk vaker voorkomt dan ‘incidenteel’.
- Werkdruk en pieken: seizoensdrukte, opleverdeadlines of storingen die opvang vragen.
- Fysieke omstandigheden: tillen, werken op hoogte, in de kou, in lawaai of in een krappe ruimte zoals een machinekamer.
- Reistijd en locatie: wisselende projectlocaties, overnachtingen of lange ritten naar klanten.
- Taakverdeling: hoeveel tijd gaat naar het vak zelf en hoeveel naar administratie, opruimen of ondersteunend werk?
- Doorgroei: ‘volop doorgroeimogelijkheden’ terwijl er in de praktijk één voormanplek is.
Een simpele toets: zou een collega die deze functie nu uitvoert de tekst herkennen? Laat hem of haar meelezen. Waar die collega fronst, zit je beeld te ver van de praktijk af.
Hoe beschrijf je werkdruk of ploegendiensten eerlijk zonder kandidaten af te schrikken?
Eerlijk is niet hetzelfde als negatief. Je kunt een pittig onderdeel benoemen en er meteen bij vertellen hoe je ermee omgaat. Gebruik daarvoor drie stappen.
- Benoem het feit concreet. Hoeveel diensten, welke uren, hoe vaak?
- Geef context. Waarom is het zo, en wanneer is het druk?
- Vertel wat er tegenover staat. Denk aan een vast rooster dat ver vooruit bekend is, een toeslag of vrije dagen na een nachtblok. Noem alleen wat bij jou echt geldt.
Een fictief voorbeeld: ‘Je werkt in een 3-ploegendienst (vroeg, laat, nacht). Je rooster ken je (aantal) weken vooruit. Tussen (maand) en (maand) draaien we op volle capaciteit; dan vragen we soms een extra dienst.’ Zo weet een kandidaat precies waar hij aan toe is.
Houd er rekening mee dat sommige kandidaten op zo’n tekst afhaken. Dat is niet erg. Liever iemand die vóór het gesprek besluit dat nachtdiensten niets voor hem zijn, dan iemand die dat na zijn eerste nachtblok ontdekt. Welke voorwaarden voor jouw doelgroep het zwaarst wegen, verschilt per functie en regio. Toets dat dus liever dan dat je het aanneemt. Meer over werven voor roosters lees je in ons artikel over recruitmentmarketing voor ploegendiensten in productie.
Wat is het verschil tussen een aantrekkelijke en een misleidende tekst?
Een aantrekkelijke tekst kiest welke echte sterke punten hij uitlicht. Een misleidende tekst laat een kandidaat iets geloven dat niet klopt, of verzwijgt iets wat zijn beslissing zou veranderen. Die grens is in de praktijk goed te trekken.
| Aantrekkelijk | Misleidend |
|---|---|
| ‘Je werkt aan nieuwbouwschepen; elke dag zie je het resultaat groeien.’ | ‘Afwisselend werk’ terwijl een groot deel van de tijd uit hetzelfde lassen in dezelfde positie bestaat. |
| ‘Twee weken per maand ben je op pad bij klanten, de rest werk je vanuit de werkplaats.’ | ‘Af en toe op locatie’ bij een functie die grotendeels onderweg is. |
| ‘In de piekmaanden draaien we overuren; die worden uitbetaald of gecompenseerd.’ | Overwerk helemaal niet noemen omdat het ‘pas later ter sprake komt’. |
| Echte collega’s en de echte werkvloer laten zien. | Stockfoto’s van een schone, lege fabriekshal. |
Kortom: kies je accenten op wat de doelgroep belangrijk vindt, maar laat geen onderdeel weg dat het dagelijkse werk bepaalt. Hoe je die accenten onderbouwt, lees je in ons artikel over een EVP opstellen voor technische en blue collar-functies.
Ook het sollicitatieproces hoort bij een eerlijk beeld. Leg uit welke stappen er zijn en wat je in elke stap bespreekt. Een praktijkcase of meeloopmoment geeft een kandidaat een extra kans om het werk te zien voordat hij tekent. Hoe je dat in de tekst zet, lees je in Explaining the application process in your job advert.
Hoe herken je of vroeg vertrek met verwachtingen uit de werving samenhangt?
Snel vertrek is een signaal, geen diagnose. Het kan door je vacature komen, maar ook door de inwerkperiode, de leidinggevende, het salaris of een betere aanbieding elders. Je moet dus gericht vragen stellen voordat je conclusies trekt.
Het Amerikaanse Office of Personnel Management laat zien hoe je dat kunt structureren. Hun enquête voor nieuwe medewerkers bestaat uit drie modules: het wervingsproces, de formele introductie en de sociale inbedding. Hun exitenquête brengt de motivatie voor vertrek in kaart en vraagt naar suggesties om mensen te behouden. Dat is een overheidsaanpak, maar de opsplitsing helpt ook een mkb-werkgever om oorzaken uit elkaar te houden.
Praktische vragen die je kunt stellen:
- Aan nieuwe medewerkers (in de eerste weken): Wat is anders dan je had verwacht op basis van de vacature en de gesprekken? Wat had je vooraf willen weten?
- Aan vertrekkers: Klopte het beeld van werktijden, werkdruk en omstandigheden? Speelde dat mee in je besluit?
- Aan jezelf: Vertrekken mensen vooral uit één functie of team? Leg de vacaturetekst van die functie dan naast de praktijk.
Komen dezelfde verrassingen steeds terug, bijvoorbeeld over het rooster of de reistijd? Dan is dat een duidelijke aanwijzing om je tekst aan te passen. Gaat het vooral over begeleiding na de start, dan zit de oplossing eerder in je inwerkperiode. Daarover lees je meer in wat je in een 90 dagen ontwikkelplan zet.
Je vacaturetekst eerlijk maken: zo begin je
- Kies de functie waar mensen het snelst vertrekken.
- Laat twee huidige medewerkers de vacature lezen en noteer wat volgens hen niet klopt of ontbreekt.
- Voeg rooster, werkdruk, omstandigheden en taakverdeling concreet toe.
- Zet bij elk pittig onderdeel wat jij ertegenover zet, alleen als het echt geldt.
- Vraag nieuwe medewerkers na een paar weken of het beeld klopte, en pas de tekst aan.
FosFor adviseert werkgevers over wat een specifieke doelgroep écht belangrijk vindt, zoals arbeidsvoorwaarden, communicatie en het sollicitatieproces. Vaak denken werkgevers dat bepaalde voordelen belangrijk zijn, terwijl data laat zien dat de doelgroep andere wensen heeft. Wil je weten hoe wij doelgroepdata, campagnes en voorselectie combineren? Bekijk our data-driven approach or discuss your vacancy with us.